Wat is boventalligheid?
Bij boventalligheid komt je arbeidsplaats binnen de organisatie te vervallen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren doordat je werkgever reorganiseert, werkzaamheden anders verdeelt of bepaalde functies niet langer nodig heeft.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen het vervallen van je arbeidsplaats en het beëindigen van je arbeidsovereenkomst. Dat je arbeidsplaats vervalt, betekent namelijk niet dat je arbeidsovereenkomst op datzelfde moment automatisch eindigt.
Je werkgever moet eerst beoordelen welke regels op jouw situatie van toepassing zijn en of er mogelijkheden zijn om je binnen de organisatie te herplaatsen.
Waarom kun je boventallig worden?
Boventalligheid ontstaat meestal door veranderingen binnen een organisatie. Daar kunnen verschillende bedrijfseconomische of organisatorische redenen voor zijn.
Denk bijvoorbeeld aan:
- een reorganisatie
- een verslechterde financiële situatie
- minder werkzaamheden
- het samenvoegen of sluiten van afdelingen
- het vervallen of veranderen van functies
- automatisering van werkzaamheden
- veranderingen in de bedrijfsvoering
Boventalligheid gaat dus over het vervallen van een arbeidsplaats. Het betekent niet automatisch dat je werkgever ontevreden is over je functioneren. Dat onderscheid kan belangrijk zijn. Ontslag wegens disfunctioneren is juridisch iets anders dan een ontslag vanwege bedrijfseconomische omstandigheden.
Ben je automatisch ontslagen als je boventallig bent?
Nee. Als je boventallig bent verklaard, eindigt je arbeidsovereenkomst niet automatisch. Je werkgever kan na een reorganisatie bijvoorbeeld eerst onderzoeken of je kunt worden herplaatst. Als er geen passende mogelijkheid voor herplaatsing is en je werkgever je arbeidsovereenkomst vanwege bedrijfseconomische redenen wil beëindigen, moet daarvoor een geldige ontslagroute worden gevolgd. Een werkgever kan onder bepaalde voorwaarden toestemming voor ontslag aanvragen bij het UWV. Een andere mogelijkheid is dat jij en je werkgever samen afspraken maken over het beëindigen van je arbeidsovereenkomst.
In dat laatste geval worden de afspraken meestal vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst, ook wel VSO genoemd.
Mag je werkgever zelf bepalen wie boventallig wordt?
Een werkgever kan bij een reorganisatie niet altijd vrij kiezen welke werknemer voor ontslag in aanmerking komt. Wanneer arbeidsplaatsen binnen een bepaalde groep uitwisselbare functies vervallen, kan het afspiegelingsbeginsel van toepassing zijn. Dit is een wettelijke methode om te bepalen welke werknemers binnen verschillende leeftijdsgroepen voor ontslag in aanmerking komen. Daarbij spelen onder andere de leeftijdsopbouw en de duur van het dienstverband een rol.
Of het afspiegelingsbeginsel in jouw situatie moet worden toegepast, hangt af van de omstandigheden. Ook kunnen er uitzonderingen gelden. Daarnaast kunnen een cao of sociaal plan afspraken bevatten die voor jouw situatie belangrijk zijn.
Wat zijn je rechten als je boventallig bent?
Ook nadat je boventallig bent verklaard, blijft je arbeidsovereenkomst in principe bestaan totdat deze rechtsgeldig wordt beëindigd. Je houdt in die periode de rechten die bij je dienstverband horen.
Afhankelijk van jouw situatie kunnen onder andere de volgende onderwerpen belangrijk zijn:
- de reden waarom je arbeidsplaats vervalt
- de manier waarop is bepaald dat jij boventallig bent
- mogelijkheden voor herplaatsing
- afspraken in je cao of sociaal plan
- je opzegtermijn
- je eventuele recht op een transitievergoeding
- de gevolgen voor je WW-uitkering
- eventuele aanvullende afspraken met je werkgever
Welke rechten je precies hebt, hangt af van je arbeidsovereenkomst en de omstandigheden van de reorganisatie. Het is daarom verstandig om niet alleen te kijken naar de mededeling dat je boventallig bent, maar ook naar wat je werkgever daarna voorstelt.
Moet je werkgever je proberen te herplaatsen?
Bij een voorgenomen ontslag om bedrijfseconomische redenen moet je werkgever in beginsel onderzoeken of je binnen een redelijke termijn kunt worden herplaatst in een andere passende functie, eventueel met behulp van scholing. Een passende functie is een functie die aansluit bij je opleiding, ervaring en mogelijkheden. Dat hoeft dus niet altijd precies dezelfde functie te zijn als de functie die je had. Er kan worden gekeken naar functies die al beschikbaar zijn, maar onder omstandigheden ook naar functies die binnen de herplaatsingstermijn beschikbaar komen. Herplaatsing is daarom een belangrijk onderwerp wanneer je boventallig bent verklaard. Vraag je werkgever welke mogelijkheden zijn onderzocht en welke passende functies binnen de organisatie beschikbaar zijn.
Hoe lang kun je boventallig zijn?
Er bestaat niet één algemene wettelijke termijn waarin iedere werknemer boventallig mag zijn. Hoe lang de periode duurt, hangt af van de situatie en van de stappen die je werkgever neemt. Zo kunnen de herplaatsingstermijn, een ontslagprocedure, je opzegtermijn en afspraken uit een sociaal plan of cao invloed hebben op het verloop. Word je boventallig verklaard, kijk dan daarom goed naar de planning die je werkgever geeft. Controleer ook of er binnen jouw organisatie specifieke afspraken gelden over de periode van boventalligheid.
Kun je boventallig zijn en toch blijven werken?
Ja, dat is mogelijk. Boventalligheid betekent dat je arbeidsplaats vervalt, maar je arbeidsovereenkomst is daarmee nog niet automatisch beëindigd. Het kan dus voorkomen dat je tijdens een reorganisatie nog een bepaalde periode blijft werken. In andere situaties word je tijdelijk vrijgesteld van werkzaamheden of worden er andere afspraken gemaakt. Welke situatie voor jou geldt, hangt af van de reorganisatie en de afspraken die je met je werkgever maakt.
Heb je recht op een vergoeding als je boventallig bent?
Alleen het feit dat je boventallig wordt verklaard, geeft je niet automatisch recht op een aparte vergoeding. Als je arbeidsovereenkomst vervolgens op initiatief van je werkgever wordt beëindigd, kun je in veel gevallen wel recht hebben op de wettelijke transitievergoeding.
Daarnaast kan een cao of sociaal plan aanvullende afspraken bevatten. Daarin kan bijvoorbeeld een hogere vergoeding of een andere financiële regeling zijn opgenomen.
Krijg je een vaststellingsovereenkomst aangeboden? Dan kan daarin eveneens een ontslagvergoeding staan. Controleer in dat geval of het voorgestelde bedrag past bij je wettelijke rechten en eventuele aanvullende regelingen die voor jou gelden.
Wat is een sociaal plan bij boventalligheid?
Bij een reorganisatie kan een sociaal plan gelden. Daarin staan afspraken over de gevolgen van de reorganisatie voor werknemers.
Een sociaal plan kan bijvoorbeeld afspraken bevatten over:
- herplaatsing binnen de organisatie
- begeleiding naar ander werk
- scholing
- een ontslagvergoeding
- vrijstelling van werk
- vergoeding van juridische kosten
- andere financiële of praktische regelingen
Niet iedere reorganisatie heeft een sociaal plan. Is er wel een sociaal plan, dan is het verstandig om te controleren welke bepalingen op jou van toepassing zijn.
Wat moet je doen als je boventallig wordt verklaard?
Je hoeft niet direct een beslissing te nemen alleen omdat je werkgever vertelt dat je boventallig bent. Probeer eerst duidelijk te krijgen wat je werkgever precies heeft besloten en welke gevolgen dat voor jou heeft. Vraag bijvoorbeeld om een schriftelijke uitleg van de reorganisatie en kijk of er een sociaal plan of cao van toepassing is. Vraag ook welke mogelijkheden voor herplaatsing zijn onderzocht en welke vervolgstappen je werkgever voorstelt. Krijg je documenten voorgelegd die je moet ondertekenen? Lees deze dan rustig door en laat je goed informeren over de gevolgen voordat je akkoord gaat. Vooral wanneer je een vaststellingsovereenkomst ontvangt, is het belangrijk dat duidelijk is welke afspraken je maakt over het einde van je dienstverband.
Boventallig en een vaststellingsovereenkomst
Als je werkgever vanwege boventalligheid afscheid van je wil nemen, kan je een vaststellingsovereenkomst worden aangeboden. Daarmee spreken jij en je werkgever samen af onder welke voorwaarden je arbeidsovereenkomst eindigt.
In een VSO kunnen afspraken staan over onder andere:
- je einddatum
- de ontslagvergoeding
- de opzegtermijn
- vrijstelling van werk
- vakantiedagen en vakantiegeld
- een concurrentie- of relatiebeding
- opleidingskosten
- juridische kosten
- het inleveren van bedrijfseigendommen
- de formulering van de reden voor het ontslag
Ook je mogelijke recht op een WW-uitkering verdient aandacht. De manier waarop de beëindiging en de einddatum in de vaststellingsovereenkomst zijn opgenomen, kan daarbij van belang zijn. Onderteken een VSO daarom niet alleen omdat je werkgever aangeeft dat je boventallig bent. Je mag de overeenkomst eerst rustig laten beoordelen.
Vaststellingsovereenkomst ontvangen vanwege boventalligheid?
Heb je na een reorganisatie of boventalligverklaring een vaststellingsovereenkomst ontvangen? Dan is het prettig om te weten wat de afspraken voor jou betekenen voordat je tekent. Je kunt je vaststellingsovereenkomst gratis laten controleren door VSO Rechtshulp. We kijken rustig met je mee naar onder andere je vergoeding, einddatum, opzegtermijn en de afspraken die van belang kunnen zijn voor je WW. Zo krijg je duidelijkheid over wat er in je vaststellingsovereenkomst staat en weet je waar je aan toe bent. Je kunt je VSO eenvoudig insturen via het formulier.
